T�RK HALKLARI

28/5/2008 � Kategori: T�rk D�nyas�

T�rk halklar�

T�rk halklar� (Tatarca: T�rki xal�qlar; �zbek�e: Turkiy xalqlar), Avrasya'da geni� bir co�rafyada da��n�k olarak ya�ayan ve T�rk dilleri ailesine mensup �e�itli dil ve leh�eleri konu�an halk grubudur. Baz� tarihsel ve k�lt�rel ortakl�klara sahiplerdir.

T�rk dilleri, Altay dilleri ailesinin bir alt kolunu olu�turur. T�rk halklar�n�n b�y�k bir �o�unlu�u 10. y�zy�ldan itibaren �slam dinini kabul etmi�tir. Ancak Gagauzlar, �uva�lar ve Sahalar gibi H�ristiyanl��n Ortodoks koluna mensup olan, Altaylar gibi geleneksel �oktanr�l� dinlerini s�rd�ren T�rk topluluklar� da vard�r.

19. y�zy�ldan itibaren T�rk kavimlerinin ortakl�klar�n� vurgulayan siyasi ve k�lt�rel d��ncenin ad� T�rk��l�k't�r.

Co�rafi da��l�m�

G�n�m�zde T�rk halklar�n�n toplam n�fusu 250 milyon dolay�ndad�r. T�rkiye T�rkleri bu toplam�n yar�ya yak�n bir b�l�m�n� olu�tururlar. T�rk dillerini ikinci dil olarak konu�anlar�n say�s� 30 ila 50 milyon aras�nda tahmin edilmektedir.

Sovyetler Birli�ine dahil olan cumhuriyetlerin ba��ms�zl�klar�n� kazanmas�yla birlikte, T�rk dillerini egemen ve resmi dil olarak kabul eden devletlerin say�s� alt�ya ��km��t�r. Bu �lkeler T�rkiye, Azerbaycan, �zbekistan, Kazakistan, K�rg�zistan ve T�rkmenistan'd�r. T�rkiye taraf�ndan ba��ms�z bir �lke olarak tan�nan Kuzey K�br�s T�rk Cumhuriyeti'nin dili de T�rk�edir.

Yukar�daki �lkelerden ba�ka, Rusya, �ran, �in, Tacikistan ve Afganistan'da T�rk dilleri konu�an az�nl�klar �nemli bir say� tutarlar. Osmanl� Devleti'nin yay�lma alan�nda bulunan Yunanistan, Bulgaristan, Makedonya ve Irak'ta T�rk�e konu�an az�nl�klar bulunur. Ayr�ca modern d�nemdeki i��i g��leri sonucunda, Almanya, Hollanda, Fransa ve �sve� gibi Avrupa �lkelerinde �nemli T�rk topluluklar� olu�mu�tur.

Di�er �lkelerdeki T�rk Halklar�

Yukar�da an�lan ba��ms�z devletler d��nda, Rusya Federasyonu'na ait olan baz� �zerk cumhuriyetlerde T�rk dilleri resmi dil veya resmi dillerden biri konumundad�r: Altay, Ba�kurdistan, �uva�istan, Da��stan, Hakas, Kara�ay, Balkar, Tataristan, Tuva, Taymir ve Saha. Bunlar�n her birinin bayra��, parlamentosu, yasalar� ve kendi resmi dilleri vard�r.

�in'de Sincan �zerk B�lgesi, Moldova'da Gagavuzlar'�n ya�ad�� Gagavuzyeri, Ukrayna'da ise K�r�m b�lgesi �zerk stat�ye sahiptir.

Rusya Federasyonu i�inde �u kentlerde T�rk topluluklar� yo�un olarak bulunur: Astrahan, Samara, Barnaul, Stavropol, Orenburg, Tobol, �rkutsk, Novosibirsk, Kazan.

�ran'da Tebriz, Erdebil, Urmiye, Zengan ve Hemedan b�lgeleri, Kuzey Irak'ta Kerk�k, G�rcistan'da Akhaltzikhe (Ah�ska), �in'de Kansu b�lgesi, Yunanistan'da Bat� Trakya, Afganistan'da Mezar-� �erif �evresi, Romanya`da Dobruca'�n bat�s�nda Kobro nehri �evresi,Bulgaristan'�n Rodop ve Deliorman b�lgeleri, yerle�ik T�rk halklar�n�n yo�un olarak ya�ad�� b�lgelerdir.

T�rk�e konu�mayan ba�ka T�rkler de vard�r. Bunlardan en �nemlileri �u halklard�r.

Hindistan ve Pakistan' da ya�ayan Mevatiler Hint/ Racastan dilini konu�urlar. Hindu dinine inan�rlar. OrtaAsya T�rk k�kenlidirler. Say�lar� 5.000.000 kadard�r.

Afganistan' da ya�ayan G�lzailer Pa�tu (Afgan) dili konu�an kabilelerin en b�y��d�r. 10. yy' da bu �lkeye g�� eden Kala� T�rklerinin soyundan gelirler. Say�lar� Afganistan' da 9.000.000, Pakistan' da 2- 4.000.000 kadard�r.

Romanya ve Macaristan' da ya�ayan Sz�kely (Seykey) ve Cs�ng� (�ango) halklar� da 13. yy' da bu �lkeye yerle�en Kuman T�rkleri' nin soyundan gelirler. Macarca konu�urlar. Sz�kely gurubun say�s� 945.000, Cs�ng� gurubunun 60- 70.000 kadard�r. Macaristan' da bunlar d��nda kendisinin Kuman soyundan geldi�ini bilen ba�ka Macarlar' da vard�r.

Kuzeydo�u Kafkasya' daki Da��stan' da ya�ayan Avarlar ayn� ad� ta��yan T�rk boyundan inerler. Bug�n konu�tuklar� dil bir Kafkas dilidir. Say�lar� 2002' de 758.000 di.

Tarihi K�kler

� "T�rk" s�zc��n�n k�kenine ili�kin �e�itli g�r��ler i�in T�rk kelimesi maddesine bak�n�z.

T�rk �mparatorlu�u

"T�rk" ad�na tarihte ilk kez MS 6. y�zy�l ortalar�nda Orta Asya'da T�rk �mparatorlu�u'nu (K�k T�rk veya G�kt�rk ad�yla da bilinir) kuran bir boy veya a�iretin ad� olarak tesad�f edilir. Daha eski �in kaynaklar�nda s�z� ge�en Tu-kyu veya Tue-kue halk�n�n T�rkler olup olmad�� konusunda �e�itli g�r��ler mevcuttur.

T�rk �mparatorlu�u'nun kazand�� b�y�k prestijden �t�r�, daha sonraki y�zy�llarda ayn� dili konu�an (O�uzlar, K�rg�zlar, T�rgi�ler gibi) �e�itli boylar da "T�rk" ad�n� benimsemi�tir. Ancak Sibirya'daki Sahalar (Yakutlar), Volga Bulgarlar� ve �uva�lar gibi merkezden uzak baz� boylar�n tarihte "T�rk" ad�n� hi� kullanmad�� g�r�lmektedir. Bu gruplar�n T�rk Halklar�na dahil edilmesi modern etnografik tasniflerin sonucudur.

T�rk Prehistoryas� ve Hiung-nu'lar

T�rk �mparatorlu�u'ndan 700 y�l kadar �nce, M� 2. y�zy�lda, �in kaynaklar�nda Hiung-nu olarak adland�r�lan bir devlet Orta Asya'ya egemen olmu�tur. Modern tarih�ilerin bir�o�u bu devleti, MS 4. y�zy�lda Avrupa'y� istila eden Hun'larla birle�tirir. Ancak gerek Hiung-nu, gerek Hun'lar�n kulland�� dil veya dillerin T�rk dilleriyle ba�lant�l� olup olmad�� a��k de�ildir. (T�rk �mparatorlu�u, Hiung-nu �mparatorlu�undan devlet yap�s�na ili�kin baz� gelenekleri, Tengri (tanr�) inanc�n� ve baz� tarihi mitleri devralm��t�r. Ancak bundan hareketle dilsel veya etnik s�reklilik varsay�lamaz.)

Orta Asya'da bulunan arkeolojik kal�nt�lar, erken Neolitik �a�a giden bir k�lt�r�n varl��n� kan�tlamaktad�r (Bak�n�z: Afanas'evo K�lt�r�, Andronovo K�lt�r�, Karasuk K�lt�r�, Tagas K�lt�r�). Bu k�lt�rler ile tarihi d�nemlerdeki T�rk, Mo�ol, Tohar ve Tibet k�lt�rleri aras�nda baz� devaml�l�klar g�r�l�r. Ancak bu olgu, prehistorik Orta Asya k�lt�rlerini "T�rk" veya "Mo�ol", "Tohar" vb. olarak tan�mlamak i�in yeterli de�ildir.

Chicago �niversitesi b�nyesinde 2003'te yap�lan bir ara�t�rmada, Mo�olistan'da Egyin Gol'de bulunan Hiung-nu d�nemine ait insan kal�nt�lar�yla Anadolu'da derlenen veriler aras�nda baz� genetik benzerlikler tesbit edilmi�tir.

Anayurt

T�rk �mparatorlu�u'nu kuran T�rk halk�n�n k�ken efsanesine 8. y�zy�la ait olan Orhun Yaz�tlar�'nda ve daha sonraki bir�ok kaynakta yer verilmi�tir. Buna g�re T�rklerin anayurdu Altay Da�lar� yak�n�nda, Selenga ve Orhun �rmaklar� aras�nda bulunan �t�ken Orman� idi. Bu yer Baykal G�l�'n�n g�ney ucunun 250 km kadar g�neyinde olup, g�n�m�zde Mo�olistan Cumhuriyeti s�n�rlar� i�inde bulunmaktad�r.

Dilsel verilerden hareket eden baz� ara�t�rmac�lar T�rk dillerinin nihai k�keninin daha kuzeyde, belki Baykal G�l�'n�n kuzeyinde veya do�u Sibirya'da olabilece�ini ileri s�rm��lerdir. (T�rk dillerinde �l�man ve so�uk iklim ormanlar�na ili�kin kelimeler bozk�r ku�a��na ili�kin kelimelerden daha eski ve daha zengindir.)

Tarih

�inliler �lkelerini kuzeyden ve bat�dan sald�ran sava�� T�RK halklar�na kar�� koruyabilmek i�in �in Seddi'ni in�a ettiler.

Orta Asya'n�n "bozk�r imparatorluklar�" i�inde T�rkler daima belirleyici bir rol oynad�lar; �o�u zaman bu imparatorluklar�n kurucu ve y�netici z�mresini olu�turdular. �nsan eliyle yap�lm�� en b�y�k yap� olan �in Seddi, �in'in yerle�ik uygarl�k alanlar�n� Orta Asya'n�n bozk�r halklar�na kar�� korumak i�in M� 2. y�zy�lda in�a edildi. �in Seddi ortalama 15 metre y�ksekli�inde ve 12.000 km uzunlu�unda bir duvard�r.

T�rk �mparatorlu�u'nun 8. y�zy�lda y�k�lmas�ndan sonra Uygurlar, bug�nk� Mo�olistan ve Bat� �in'i kapsayan g��l� bir imparatorluk kurdular. 10. y�zy�lda Orta Asya'n�n Bat�s�nda bir imparatorluk kuran Karahanl�lar, M�sl�manl�� benimseyen ilk T�rk hanedan�yd�. Yine 10. y�zy�lda, T�rk as�ll� bir profesyonel asker olan Gazneli Mahmut (as�l ad� Seb�ktigin), Afganistan'�n Gazne kentinde bir imparatorluk kurarak Hindistan'�n b�y�k bir b�l�m�ne egemen oldu.

Orta Do�u'nun �slam �lkelerinde T�rkler 8. y�zy�ldan itibaren profesyonel paral� asker olarak �nemli bir yer edinmi�lerdi. 9. y�zy�l sonunda Abbasi �mparatorlu�u'nun zay�flamas�yla �e�itli T�rk askeri hanedanlar� M�s�r, Ba�dat ve �ran'da ba��ms�z veya yar� ba��ms�z devletler kurdular.

1040 y�l� dolay�nda, T�rklerin O�uz ulusuna mensup olan Sel�uk o�ullar� �ran'� ele ge�irerek g��l� bir imparatorluk kurdular. 1071 y�l�nda Sel�uklular Bizans �mparatorlu�u'nu a��r bir yenilgiye u�ratarak, Anadolu, Suriye ve Kafkaslar'da �ok say�da T�rk beyli�inin ortaya ��kmas�na zemin haz�rlad�lar. Ancak T�rklerin kitle halinde Anadolu'ya yerle�mesi daha �ok 13. y�zy�lda, Mo�ol yay�lmas�n�n do�urdu�u zincirleme tepkiler sonucunda ger�ekle�ti.

13. y�zy�l sonunda Anadolu'da kurulan T�rk devletlerinden biri olan Osmanl� Devleti, �slam d�nyas�n�n en g��l� imparatorlu�u haline geldi. Balkan Yar�madas�'n� fethetti; 16. y�zy�lda bir yandan Viyana'ya, di�er yandan Cezayir'e kadar dayand�.

Orta Asya'n�n egemenli�i 13. y�zy�lda Cengiz Han'�n kurdu�u Mo�ol hanedan�n�n eline ge�ti. Ancak Mo�ol �mparatorlu�u'nda da T�rkler kilit mevkilerde idi ve Mo�ol ordular�n�n b�y�k bir k�sm� T�rklerden olu�uyordu. 14. y�zy�lda Orta Asya ve �ran'� fetheden Timur, soyca Mo�ol oldu�u halde T�rk�e konu�uyor ve bir T�rk askeri aristokrasisine dayan�yordu. 16. y�zy�l ba��nda �zbek Han �nderli�indeki �eybani'lerin istilas�ndan sonra Orta Asya'da bir daha g��l� bir imparatorluk do�mad�. Orta Asya'daki T�rk beylikleri 18. ve 19. y�zy�llarda g��lenen Rus �mparatorlu�u'nun egemenli�i alt�na girdiler.

Hindistan'da Timur'un torunu Bab�r Han'�n kurdu�u Mo�ol-T�rk �mparatorlu�u, 19. y�zy�la dek devam etti.

�ran'da 11. y�zy�ldan 20. y�zy�l ba�lar�na dek h�k�m s�ren h�k�mdarl�k hanedanlar�n�n t�m�, T�rk k�kenli askeri �nderler taraf�ndan kuruldu.

T�rk halklar�n�n listesi

T�rk halklar�n�n s�ralanmas�: Bu sayfada sadece T�rk halklar�, birbirlerine akrabal�klar�na g�re s�ralanm��lard�r.

Tarihi T�rk halklar� ve boylar�

Af�arlar ya da Av�arlar ,A�a�eri ,Avarlar ,Hazarlar ya da Kazarlar, G�kt�rkler (ya da: K�k-Turuk ve ya K�k-T�rkler; 552 y�l�ndan sonra) ,Hunno-Bulgarlar: Bug�n�n Bulgaristan-Bulgarlar� slavlarla kar��m�� T�rklerin torunlar�d�r, ama kendilerini slav olarak g�r�rler. Bulgarlar�n ilk Ka�anlar� T�rk�e konu�urdu (Bulgar-T�rk�esi).,Kangl�lar ,Karahanl�lar ,Kara K�tayl�lar ,Kara�aylar ,Karluklar, Kay�lar ,Keraitler, Kerul-Tatarlar�, Kimekler ya da K�maklar, K�n�klar, Yenisey-K�rg�zlar�, K�z�lba�lar (K�z�lba� ordusunu olu�turan 7 T�rk oymag��n�n soyu), Kutrigurlar, Polovzlar ve Kumanlar (Romanya'da ya�ayan ve macarca konu�an Sz�kler Kumanlar�n torunlar� olarak g�r�lebilir., Merkitler, Naymanlar, O�uzlar (Sekiz-O�uzlar, Dokuz-O�uzlar, Otuz-O�uzlar, Toguz-O�uzlar, ��-O�uzlar ), Ogurlar, Onogurlar, On-Oklar, Osmanl�lar: Osman I. taraf�ndan 1288–1326 y�llar�nda, Osmanl� Devletindeki T�rk boylar�n�n birle�mesinden t�reyen Halk., Pe�enekler, Sabirler, �a-t'o halk�, Karakoyunlular, Sel�uklular, Tabga�lar, Tardu�lar, Tohsiler, T�l�sler, �igiller, T�rgi�ler, Utrigurlar, Uz halk�, Akkoyunlular, Ya�marlar

G�n�m�z�n modern T�rk halklar�

� Acar-T�rkleri

� Afganistan T�rkleri

� Af�arlar - �ran'da ya�ayan bir halk.

� Ah�ska T�rkleri ya da Me�etler

� Arnavutluk T�rkleri

� Avrupa T�rkleri Almanya ba�ta olmak �zere bir�ok Avrupa �lkesine 1950-1960'lardan itibaren g�� eden T�rkler

� Aymaklar

� Azerbaycan T�rkleri

� Balkarlar

� Ba�k�rtlar ya da Ba�kurt, Ba�kort

� Bat� Trakya T�rkleri

� Bulgaristan T�rkleri

� Hamseler ya da Hamse T�rkmenleri

� Hazarl�lar ya da Hazaralar (Genetik olarak T�rk ancak konu�tuklar� dil yo�un olarak Fars�a'n�n etkisinde olan halk)

� Irak T�rkmenleri

� �ran T�rkmenleri

� Ka�arlar ya da Kajarlar

� Kafkasya T�rkleri

� Kafkasya T�rkmenleri ya da Stavropol T�rkmenleri

� Karada� T�rkleri

� Karaylar ya da Kareerler, Karaimler

� Karakalpaklar

� Kara�aylar

� Ka�gaylar

� Kazaklar ya da Kazak-K�rg�zlar�

� K�rg�zlar ya da Kara-K�rg�zlar

� K�r�m�aklar (musevi T�rk halk�)

� K�r�m-Tatarlar� ya da K�r�m-T�rkleri

� Kosova T�rkleri

� Kumuklar ya da Kum�kler, Kumikler: Da��stan'da ya�ayan bir halk.

� Makedonya T�rkleri

� Me�etler ya da Ah�ska T�rkleri

� Mo�olistan T�rkleri

� Nogaylar ya da Nogay-Tatarlar�* Salarlar

� Yunanistan-On �ki Ada T�rkleri

� Pomaklar (T�rk k�kenli olmalar�n�n yan� s�ra Slav halklar�yla ve dilleriyle y�ksek oranda etkile�ime girmi�lerdir.)

� Romanya T�rkleri

� Sancak-Yeni Pazar T�rkleri

� Sibirya T�rkleri

o Altaylar ya da Da�-Oyratlar�

o Hakaslar

o Dolganlar - Taymir yar�madas�nda ya�ayan bir halk.

o Yakutlar ya da Saka (�o�unlu�u �amanist az say�da ise H�ristiyan-Ortodoks)

o �orlar

o Tele�tler

o Tuvinler ya da Uranhaylar (�o�unlu�u lamaistdir)

o Tofalar ya da Karagaslar

o �ulimler ya da �ul�mler

o Barabalar

� �ahsevanlar

� Suriye T�rkmenleri

� Suriye T�rkleri(Suriye T�rklerinin Suriye T�rkmenlerinden fark� T�rkiye'den Suriye'ye �zelliklede Kastamonu b�lgesinden Cumhuriyet sonras� g�� etmeleridir.)

� Tacikistan T�rkleri

� Tatarlar ya da Kazan Tatarlar�

� �uva�lar (hristiyan-ortodoks)

� T�rkiye T�rkleri

� Urumlar ya da Urum-K�p�aklar (Greko-Tatarlar� diye adland�r�lan �z�nde T�rk olan halk)

� T�rkmenler (Do�u-O�uzlar�'da denir)

� Uygurlar ya da Do�u-�a�ataylar

� Sar� Uygurlar ya da Kansu Uygurlar�, Yugurlar

� �ng�tler - Gobi ��l� �evresinde ya�ayan bir halk.

� �zbekler ya da Bat�-�a�ataylar

� Hala�lar ya da Kalajlar, Kala�lar

� K�br�s-T�rkleri

� Gagavuzlar ya da Gagauzlar, G�ko�uzlar

K��k T�rk gruplar�

Biltirler, Delikanl�lar (�ran'da ya�ayan T�rk�e konu�an k��k halk), Kamasinler, Zagajlar, �ul�mlar, Ka�alar, Hojballar, K�z�llar

Kal�c� Ba�lant� Yorum (0) Yorum yaz!

30. Uluslararas� 23 Nisan �ocuk �enli�i

12/5/2008 � Kategori: Belirli G�n ve Haftalar

30. Uluslararas� 23 Nisan �ocuk �enli�i Gala Program�n�n Ard�ndan

Tarih�e

1979 y�l�n�n Birle�mi� Milletler taraf�ndan D�nya �ocuk Y�l� olarak il�n edilmesi �zerine, TRT Ankara Televizyonu �ocuk Programlar� M�d�r� Tekin �zertem ve Yard�mc�s� Canan Ar�soy taraf�ndan b�t�n d�nya �ocuklar�n� kucaklamay� ama�layan bir proje haz�rlanm��t�r. Bu proje, TRT Kurumunun �st y�netimi taraf�ndan benimsenince organizasyon �al��malar�na ba�lanm��, b�ylece TRT Uluslararas� 23 Nisan �ocuk �enli�i’nin birincisi 23 Nisan 1979’da, T�rkiye’de 5 �lkenin kat�l�m�yla kutlanm��t�r. Bunlar; SSCB, Irak, �talya, Romanya ve Bulgaristan idi. TRT Uluslararas� 23 Nisan �enli�i, art�k her y�l yakla��k 50 �lkenin kat�l�m�yla kutlanmaktad�r. 1979’dan 2000’e kadar ba�kent Ankara’da d�zenlenmi�tir. Daha sonraki y�llarda ise �zmir, �stanbul, Ankara ve Antalya gibi T�rkiye’nin �e�itli b�y�k �ehirlerinde kutlanmaya devam etmi�tir.

23 Nisan 2000 �enli�i’ne onur konu�u olarak Birle�mi� Milletler Genel Sekreteri Kofi Annan’�n e�i Nane Annan kat�lm��t�r. Gala g�n� mikrofona davet edilen Bayan Annan, T�rkiye’de bulunmaktan ve kutlamalara kat�lmaktan mutluluk duydu�unu belirtmi�, e�i Kofi Annan’�n sel�mlar�n� iletmi�tir. Bayan Annan ayr�ca �ocuklar�n isteklerine, b�t�n d�nyay� “Evet” demeye davet etmi�tir. Bu konu�madan sonra 18 Nisan’da d�zenlenen Uluslararas� �ocuk Kongresinde �ocuklar taraf�ndan onaylanan “40 �lke �ocuklar�n�n Ortak Dekl�rasyonu” �ngilizce ve T�rk�e okunmu�, bu dekl�rasyon BM Genel Sekreteri Kofi Annan’a iletilmek �zere Nane Annan’a sunulmu�tur.

Gala Program� Organizasyonu

Uluslararas� �enli�e 8-14 ya�lar� aras�ndaki �ocuklar kat�lmaktad�r. Program yakla��k 16 Nisan’dan 26 Nisan’a kadar olan s�reci kapsamakta, �a�r�lan gruplar ortalama 20 �ocuk ve 6 y�netici liderden olu�maktad�r. Konuk �ocuklar, �enli�in yap�laca�� kente 15 Nisana kadar gelmi� olur. Gruplar�n ba�lar�na, TRT taraf�ndan bir rehber g�revlendirilir, rehberler grubun liderleriyle koordinasyonu sa�lar. Her grup, �enli�in ger�ekle�tirilece�i �ehirdeki ilk��retim okullar� arac�l�� ile kendi ya�lar�ndaki bir T�rk �ocu�u ve ailesinin s�cak, sevgi dolu ortam�nda a��rlan�r. D�nya �ocuklar� b�ylece; T�rk insan�n�n g�zel �zelliklerini, �lkelerine d�nd�klerinde kendi ailelerine, �evrelerine ve toplumlar�na yans�tmaktad�rlar. Bu da ��phesiz T�rk insan�n� mutlu etmektedir. �enlik Haftas�, �enlik Y�r�y�� ile a��l�r. Y�r�y��te konuk gruplar, giydikleri mill� k�yafetleriyle �ehrin en b�y�k caddesinde, kendi m�ziklerini �al�p dans eder. Daha sonraki g�nlerde, konuk �lkeler b�y�k parklarda a��k hava g�sterileri sunarak, T�rk halk�yla kayna��r. �enlik haftas�; bu bayram� T�rk �ocuklar�na arma�an eden B�y�k �nder Atat�rk’�n, ba�kent Ankara’daki An�tkabirini b�t�n d�nya �ocuklar�n�n ziyareti ile devam eder. Bu ziyaretler; T�rkiye Cumhurba�kan�, TBMM Ba�kan�, Ba�bakan ve TRT Genel M�d�r�’n�n kabul� ile son bulur.

22 Nisan g�n�, galan�n provalar� i�in �enli�e kat�lan b�t�n �ocuklar bir araya gelir. B�y�k g�n 23 Nisan’da ise TRT 23 Nisan �ocuk �enli�i Galas� ger�ekle�tirilir. Yakla��k 4 saat s�ren ve canl� olarak yay�nlanan galada, b�t�n �lkeler, mill� k�yafetleriyle haz�rlad�klar�, ortalama 3 dakikal�k mill� g�sterilerini, kendi m�zikleri e�li�inde T�rk izleyicisine sunar.

Her bir �ocu�un kendi �lkesinden getirdi�i sel�mlarla devam eden gala; dostluk ve bar�� duygular�yla b�t�nle�en t�m d�nya �i�eklerinin hep birlikte evrensel m�zik e�li�inde el ele dans ederek e�lenmeleri ile son bulur. 24 ve 25 Nisan’da ger�ekle�tirilen piknik ve gezilerde, T�rk ve di�er d�nya �ocuklar�n�n kayna�mas�, karde�li�i zirveye ula��r. Bu etkinlikler, T�rkiye ve konuksever T�rklerin tan�t�m�na katk�da bulunur. Tarih 26 Nisan� g�sterdi�inde art�k h�z�nl� saatler gelmi�tir. Konuk gruplar g�zya�lar� i�inde, burada kayna�t�klar� T�rk karde�lerinden, ailelerinden ayr�larak, ancak bar�� ve dostlu�u yanlar�na alarak kendi �lkelerine geri d�nmeye ba�lar. Bir duygu seli i�inde ya�anan �enlik haftas�, b�ylece sona erer.

Gala'dan K�sa Notlar

Bu y�l 30.su d�zenlenen 23 Nisan �ocuk �enli�i Gala Program�na 37 �lke i�tirak etmi�tir. Antalya’daki Aspendos Antik Tiyatroda s�rayla performanslar�n� g�steren bu g�zel yavrucaklar� izlemek b�y�k keyifti benim i�in. G�steriden birka� k�sa notlar ald�m onlar� sizlerle payla�mak istedim. Beni en derinden etkileyen Irak ad�na kat�lan Irak T�rkmen �ocuklar�n�n seslendirdi�i par�ayd�. Umar�m birilerinin kula��na gitmi�tir bu �ark�, �ayet gitmediyse bile; sitedeki televizyondan defalarca yay�nlayaca��m bu �ark�y�. �ark�da �ocuklar oyuncak istiyordu oysaki oyuncak�� onlara silah getirmi�ti.

Kuzey Irak T�rkmen �ocuklar�

�kinci bir not; Tacikistan’l� �ocuklar�n dans�: Tacikistan Rusya Federasyonuna ba�l� �zerk bir T�rk cumhuriyeti, ancak kulland�klar� dil Rus�an�n yan�nda Arap�a ve oryantalizm �yle etkili olmu� ki �lkede, k�zl� erkekli herkes bu dans� yapar olmu�. Zira Tacikli bir erkek 7 k�z �ocu�u oryantal m�zikle hepimizi mest etti.

Tacikistanl� �ocuklar

Bir ��nc�s�; dikkatimi �eken Do�u Avrupa ve Balkan �lkelerinin kat�l�m� idi. Birka�� d��nda hemen hemen hepsi kat�lm��t�. �stelik daha yeni ba��ms�zl��n� kazanan Kosova’l� �ocuklar� g�rmeliydiniz. Ama ka��rm�� say�lmazs�n�z sizin i�in t�m program� kaydettim ve TRT’nin aff�na s��narak sitemde yay�nlayaca��m.

Kosoval� �ocuklar

Hele bir de Yavru vatanl� kuzucuklar� g�rmeliydiniz. Her sene oldu�u gibi bu y�lda �lkelerini en iyi �ekilde temsil ettiler ve t�m d�nyadan alk�� ald�lar. Daha bir�ok notlar var: Azeri karde�lerimiz, T�rkmen karde�lerimiz, Kazak, Japon, �inli vs.. hepsini anlatmak isterim. Ancak sizleri okuyarak s�kmak istemem, isterseniz onlar� da televizyondan seyredelim.

DAHA N�CE �ENL�KLERE...

Kal�c� Ba�lant� Yorum (2) Yorum yaz!

T�rk�e'nin D�nyadaki Yeri

1/5/2008 � Kategori: T�rk Dili

T�rk�e’nin D�nyadaki Yeri

D�nyan�n ilk dili ve alfabesi olan Mu Alfabesinden daha �nce blo�umda bahsetmi�tim. Yakla��k y�z milyon civar�ndaki bir insan kitlesi bundan 70 bin y�l evvel sadece mu dilini konu�uyordu. Mu alfabesinin Maya, M�s�r ve Uygur alfabesiyle benzerlikleri Mu insanlar�n�n T�rk oldu�unu ve bu alfabenin ilk T�rk�e alfabe oldu�unu ispatl�yordu. O halde diyebiliriz ki; d�nyan�n ilk dili T�rk�e idi. G�n�m�ze bakt��m�zda d�nyada yakla��k be� bin dil konu�uluyor. Bu diller elbetteki birbirine ba�lant�l� olarak bir aile k�t�� olu�turuyor. Yani 70 bin y�l evvel sulara g�m�len Mu k�tas�ndan kurtulan insanlar, d�nyan�n farkl� co�rafyalar�na giderek orada kurduklar� kolonilerde bildikleri dilin yan�nda, yeni kelimeler ve jargonlarla dillerini de�i�tirmi�lerdi. B�ylece bug�n d�nya �zerinde be� bin civar�nda dil do�mu� oldu.

Alt� milyar� a�k�n d�nya n�fusun yakla��k iki milyar�n� olu�turan �inliler; �ince konu�uyorlar, bir milyar� a�k�n Hintliler; Hint�e konu�uyorlar, ekonomiyi ve g�c� elinde tutan ABD; d�nyan�n tamam�na yak�n�n� �ngilizce konu�maya zorlam�� durumda ve ayr�ca 18-19.y�zy�llarda yapt�� s�m�rgelerle bug�n d�nyan�n 1/3 n� �spanyolcaya ba�layan �spanya’y� da unutmamak gerekir. Bug�n T�rk�e bu dil s�n�flanmas�nda nerde bulunuyor ona bir bakal�m. Ama �nce 250 milyonu a�k�n insan�n kulland�� T�rk�e’yi tan�yal�m.

T�rk dilleri veya T�rk leh�eleri olarak Do�u Avrupa'dan Sibirya ve �in'in bat�s�na kadar uzanan bir alanda ana dil olarak 180 milyon ki�i taraf�ndan, ikinci dil olarak konu�anlar da say�l�rsa 250 milyon ki�i taraf�ndan konu�ulan, birbirleri ile �ok yak�n akraba olan ve 40 ayr� yaz� diline b�l�nen bir dil grubu tan�mlan�r. T�rk dilleri Altay dilleri ailesine aittir. En �ok konu�ulan T�rk dili, T�rkiye T�rk�esidir.

T�rk dillerini di�er dil ailelerinden farkl� k�lan m�him bir �zelli�i, konu�ucular�n�n uzun s�re g��ebe olarak ya�am��l�� ve bu y�zden bu dillerin s�rekli birbirlerinden etkilenmi� olmalar�d�r. T�rk dillerinin �ok say�da ayn� anlamda kullan�lan ortak kelimelere sahip olmalar�n�n yan� s�ra c�mle yap�lar� da hep ayn� kal�r. Bu y�zden T�rk dillerinin bir dil ailesi olmad��, tek bir dilin leh�eleri oldu�u g�r�� de yayg�nd�r ve T�rk leh�eleri, �a�da� T�rk yaz� dilleri veya T�rk dilinin kollar� gibi adland�r�ld�klar�na da rastlayabiliriz. (Bak�n�z: "Dil" ve "Leh�e" tart��mas�)

Bu tabloda T�rk dillerinde c�mle yap�s�n�n ayn� kald��n� g�steren bir �rnek g�rebilirsiniz:

Diller	C�mle yap�s�
T�rkiye T�rk�esi	�ocuklar okulda dilimizi latin alfabesi ile yaz�yor.
Gagavuzca	U�aklar �kolada / okulda dilimizi latin alfavitind� yaz�r.
Azerbaycanca	U�aqlar məktəbdə dilimizi latin əlifbas� ilə yaz�r.
T�rkmence	�agalar mekdepde dilimizi latyn elipbiýi bile(n) ýazýar.
�zbek�e	Bolalar maktabda tilimizni latin alifbosi bilan / ila yozadi.
Uygurca	Balilar mektepte tilimizni latin elipbesi bilen yazidu.
Kazak�a	Balalar mektepte tilimizdi latin alfavitimen jazad�.
K�rg�zca	Балдар мектепте тилибизди латын алфавити менен жазат Baldar mektepte tilibizdi lat�n alfaviti menen jazat.
Tatarca	Balalar m�kt�pd� telebezne latin �lifbas� bil�n / il� yaza.

T�rk dilleri ailesi

Toplam 40 ayr� dilden olu�an, 180 milyon ana dili olarak konu�an� ile T�rk dilleri ailesi, Altay dilleri grubunda b�y�k farkla en b�y�k dil ailesini olu�turur. yery�z�ndeki b�t�n dil aileleri aras�nda yedinci b�y�k dil grubunu olu�turur ve �n�m�zdeki on y�llar i�inde daha da b�y�me kapasitesine sahiptir.

yery�z�ndeki b�y�k dil aileleri:

� 1. Hint-Avrupa dil ailesi

� 2. �in-Tibet dil ailesi

� 3. Nijer-Kongo dil ailesi

� 4. Afro-Asya dil ailesi

� 5. Avustronezce dil ailesi

� 6. Dravid dilleri ailesi

� 7. T�rk dilleri ailesi (Altay dilleri grubunda)

T�rk dillerinin co�rafyas�

T�rk dilleri, Do�u ve G�neydo�u Avrupa, Bat�, Orta ve Kuzeyasya gibi b�y�k bir co�rafyaya da��lm��t�r. Bu b�lge Balkanlar'dan �in'e, �ran'dan Kuzey Denizine kadar uzan�r. Asya'n�n yakla��k otuz �lkesinde en az bir T�rk dili, s�z�n� etmeye de�er yayg�nl�kta konu�ulur. Bunun yan�nda Almanya'da b�y�k bir az�nl�k T�rkiye T�rk�esini ana dili olarak konu�ur.

B�y�k T�rk dilleri ve anla��labilirlik

T�rk dillerini konu�anlar�n d�rtte ��, en b�y�k �� T�rk dilinden birini kullan�r:

T�rkiye T�rk�esi; 70 milyon ana dili olarak konu�an� vard�r. T�rkiye, Balkanlar, Bat� ve Orta Avrupa'daki ikinci dil olarak konu�anlar ile 80 milyonu bulur.
Azerice (Azerbaycan T�rk�esi); 50 milyon konu�ucu: Azerbaycan ve Kuzeybat� �ran.
�zbek�e; 24 milyon konu�ucu: �zbekistan, Kuzey Afganistan, Tacikistan ve Bat� �in.

Bir milyondan fazla konu�ucusu olan di�er T�rk dilleri:

Kazak�a 11 milyon konu�ucu: Kazakistan, �zbekistan, �in, Rusya
Uygurca 8 milyon konu�ucu: �in- Sincan
T�rkmence 6,8 milyon konu�ucu: T�rkmenistan, Kuzey Iran
K�rg�zca 3,7 milyon konu�ucu: K�rgizistan, Kazakistan, �in T�rkistan�
�uva��a 1,8 milyon konu�ucu: Rusyan�n Avrupa k�sm�nda
Ba�k�rca 2,2 milyon konu�ucu: Ba�k�ristan
Tatarca 1,6 milyon konu�ucu: (etnik olarak 6,6 milyon) Merkez Rusyadan Bat� Rusyaya kadar
Ka�gayca 1,5 milyon konu�ucu: Iranin Fars ve �uzistan illerinde

G�zel Dilimiz T�rk�e

T�rk�e, Ural Altay dil ailesi i�erisinde T�rk dil ailesinin O�uz Grubu'na mensup leh�edir. Anadolu, K�br�s, Balkanlar ve Orta Avrupa'da geni� yay�l�m alan� bulmu� olup, T�rkiye Cumhuriyeti ve Kuzey K�br�s T�rk Cumhuriyeti'nin resm� dilidir.

T�rk�e; Gagavuzca, Horasan T�rk�esi ve Osmanl�ca ve birka� leh�e ile birlikte olarak Altay dil ailesi'ne ba�l� T�rk dilleri ailesi'nin O�uz Grubunda yer almaktad�r.

T�rk�e T�rkiye'nin ve Kuzey K�br�s T�rk Cumhuriyeti'nin resm� dilidir. 1978 Dil yasas�na g�re T�rk�e Kosova'da resm� dildi. �u anda sadece Kosova'n�n T�rk �o�unlu�unun ya�ad�� bir kent olan Prizren'de resm� dildir. Di�er b�lgelerdeki resmiyeti ortadan kald�r�lm��t�r.

Kullan�m�

T�rkiye'de T�rk Dil Kurumu, Atat�rk taraf�ndan 1932 y�l�nda T�rk Dili Tetkik Cemiyeti olarak ba��ms�z bir organ olarak kurulmu�tur. T�rk Dil Kurumu dilin sadele�mesi, yabanc� k�kenli s�zc�klerin de�i�tirilmesi (�zellikle Arap�a ve Fars�a) i�in �al��m��t�r. 1960'larda i� g�c�ne ihtiya� duyan Avrupa kap�lar�n� b�y�k �l��de T�rklere a�m�� ve T�rkiye'den Avrupa'ya yo�un bir g�� ya�anm��t�r. I. D�nya Sava�� sonras�nda Balkanlar'da ya�amaya devam eden T�rkler ile birlikte bu insanlar�n say�s� g�n�m�zde neredeyse 6 milyona ula�m��t�r ve b�y�k bir �o�unlu�unun ana dili T�rk�edir. Amerika ve Avustralya'da ise yakla��k 200 bin ki�i T�rk�e konu�maktad�r. B�ylece T�rk�e (T�rkiye T�rk�esi), T�rkiye ve KKTC dahil t�m d�nyada ana dil olarak yakla��k 71 milyon ki�i taraf�ndan konu�ulurken, bu say� T�rkiye T�rk�esini ikinci dil olarak konu�anlarla birlikte tahminen yakla��k 80 milyonu bulmaktad�r.

Birle�mi� Milletler E�itim, Bilim ve K�lt�r �rg�t�, 1980'li y�llarda yapt�� ara�t�rma sonucu t�m T�rk leh�elerini 250 milyon ki�inin konu�tu�unu ortaya ��kard�. Ancak buna T�rk leh�elerini ikinci ya da ��nc� dil olarak konu�anlar da dahildi. Aradan ge�en �eyrek as�rda T�rk�e konu�an n�fus �nemli oranda artt�. G�n�m�zde yakla��k 210 milyon ki�inin T�rk�eyi ve di�er tarihi leh�elerini ana dili olarak konu�tu�u �zerinde durulmaktad�r. Buna T�rkiye T�rk�esini de i�eren T�rk leh�elerini ikinci veya ��nc� dil olarak konu�anlar da dahil edilecek olsa, bu say� g�zle g�r�l�r derecede artacakt�r. Bu nedenle T�rkiye T�rk�esinin en �ok konu�an ki�i say�s�na sahip oldu�u T�rk Dilleri Ailesi, t�m leh�eleri ile d�nyan�n en �ok konu�ulan dil ailelerinden birini olu�turmaktad�r.

Tarihsel Geli�imi

Orta Asya'dan Anadolu'ya

Altay Da�lar� civar�ndan kaynaklanan dil, onu kullanan g��ebe kavimlerin do�uda Japonya'ya, bat�da ise Avrupa'ya do�ru hareketiyle yay�lm��t�r. Afganistan ve Bat� �in civar�nda Mo�olca; Rusya, G�ney ve G�neydo�u �in b�lgesinde Tunguz; eski Rusya �lkelerinden bat�da T�rkiye'ye, g�neyde ise �ran'a yay�lan bir alanda ise T�rki diller olarak de�i�mi�tir. G�neyde bulunan ba�l�ca T�rki diller T�rk�e, Azeri T�rk�esi ve T�rkmen T�rk�esidir. O�uz boylar�n�n kulland�� Gagavuz leh�eleri ve �ran kaynakl� Horasan leh�esi, T�rkiye leh�esi ile birlikte bug�nk� T�rk�enin b�l�mlerini olu�turmaktad�r.

� Altay dil ailesi

o T�rk�e dil kolu

� G�ney dilleri

Balkan Gagavuz T�rk�esi (T�rkiye ve T�rklerin ya�ad�� Avrupa ve Amerika k�talar�n�n baz� b�l�mleri), Gagavuzca (Moldova), Horasan T�rk�esi (�ran), T�rk�e, Azerice, Kazak�a, T�rkmence, K�rg�zca, �zbek�e, Tatarca,Uygurca...

T�rk�e ait oldu�u Altay Dil Ailesi'nin en �ok ki�i taraf�ndan kullan�lan dilidir. 5500-8500 y�ll�k bir ge�mi�i oldu�u san�lmaktad�r. Azeri, T�rkmen, Tatar, �zbek, Ba�kurti, Nogay, K�rg�z,Kazak, Yakuti, �uva� gibi b�l�mleri vard�r.

�rnek olarak yaz�l� T�rk�e �zerine kaynaklarda (M.�. 1766 y�ll�k �in kronikinde) ilk kez tutanaklarda tanr� , Ordu , k�l�� ve kut (mutluluk) s�zc�kleri bulunulmaktad�r.

Mo�olca, Man�u-Tungus, Korece ve Japonca ile yak�n ili�kisi vard�r. Baz� bilim adamlar�, ili�kinin �d�n� al�nm�� s�zc�klerden kaynakland��n� ve temelli olmad��n� iddia etmi�tir. Son zamanlarda yap�lan kar��la�t�rmal� �al��malar, bu tezin hatal� oldu�unu, T�rk�e ve Japonca'n�n temel ili�kilerinin bulundu�unu kan�tlam��t�r.

Div�n-� L�gati't-T�rk, T�rk k�lt�r�n ilk T�rk dilini anlatan ve yaz�lan S�zl�k eseri dir ve Ka�g�rl� Mahmud taraf�ndan 25 Ocak 1072'de yaz�lmaya ba�lanm�� ve 10 �ubat 1074'te bitirilmi�tir. Bu kitap i�inde bu t�mce bulunuyor. "T�rk dilini ��renmek �ok gerekli bir i� olur". T�rk�enin zengin gramer �zelliklerini ilk ve en �arp�c� bi�imde yans�t�yor.

T�rk�enin kullan�m alan�n� geni�leten bir ba�ka Karahanl� Devleti'nin mensubu, ikinci bir T�rk ve T�rk�e k�lt�r abidesi olan Yusuf Has Hacib dir. Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig adl� eseri ile T�rk dil birli�inin di�er �nemli yaz�l� temelini att�.(1069-1070 y�lar�nda bu T�rk�e eseri tamamland�).

Ahmed Yesevi 12yy. T�rk dilinde yazd�� "hikmet" adl� �iirleri bir araya getiren T�rk tasavvuf edebiyat�n�n bilinen en eski �rneklerini i�eren kitap ile T�rk�enin kullan�m�n� etkiledi.

13/14.yy. ya�am�n� s�rd�ren Yunus Emre T�rk�enin, �zellikle T�rk�e �iir dilinin temel ustas� ve abidesi(an�t�) olmaktad�r. Yunus Emre'nin edebiyat tarihi bak�m�ndan, �nemli bir yan� da Anadolu'da, T�rk�e �iir dilinin �nc�s� olmas� ve tasavvuf sorunlar�n� yal�n, kolay anla��l�r bir dille s�yleyi�i nedeniyledir. �iirlerinin �l��s�, T�rk�enin ses yap�s�na uygun aruz olmakla birlikte s�yleyi�i ak�c�, s�r�kleyici bir nitelik ta��r. Tasavvufun en g�� anla��l�r kavramlar�n�, T�rk�enin ses yap�s�na uygun bi�imde dile getirir, �iirinde duygu ve d��nce birli�inden olu�an bir derinlik g�r�l�r.

Hac� Bayram Veli 14/15.yy. Anadolu’da ya�am�n� s�rd�ren T�rk mutasavv�f ve �air olarak, eserlerini T�rk�e olarak yazmakta idi ve T�rk�e kullan�m�n� Anadolu’da �nemli �ekilde etkiledi.

Kal�c� Ba�lant� Yorum (1) Yorum yaz!

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve �ocuk Bayram�

22/4/2008 � Kategori: Belirli G�n ve Haftalar

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve �ocuk Bayram�, TBMM'nin 23 Nisan 1920 g�n� kurulmas�n�n onuruna, TBMM taraf�ndan sadece T�rk �ocuklar�na de�il, b�t�n D�nya �ocuklar�na hediye edilen, her y�l 23 Nisan g�n� kutlanan, T�rkiye'nin milli bayram�d�r. 23 Nisan, TBMM'nin a��l�� ve dolay�s�yla da halk�n y�netime tam anlam�yla hakim olmas�n�n ilk g�n� oldu�u i�in ulusal egemenlik a��s�ndan da �nemli bir anlam ta��r.

T�RK D�NYASI